Pomimo tego, że klimat i pogoda są pozornie ze sobą związane, to oba te zagadnienia dotyczą zupełnie odrębnych zagadnień. Niestety w przestrzeni publicznej są one często mylone i stosowane zamiennie.
Poszczególne obszary naszej planety znacznie różnią się pod względem klimatycznym. W celu dokonania oceny i charakterystyki klimatu, prowadzone są badania naukowe w ujęciu identyfikacji charakterystycznych zależności zwanych wzorcami klimatycznymi. Pomimo tego, że wyniki uzyskane przez różnych badaczy różnią się między sobą, idea definicji przestrzennej klimatu jest zbieżna. Podstawą takich badań jest wieloletnia ocena charakterystyki głównie wzorców termiczno-opadowych (m.in. temperatury powietrza z uwzględnieniem wartości średnich, minimalnych i maksymalnych, poziomu, intensywności i czasu trwania opadów, długości sezonu wegetacyjnego, poziomu promieniowania słonecznego itp.). Gdy wzorce te wykazują względną stabilność na danym obszarze, możliwe jest dokonanie klasyfikacji i wyznaczenie granic stref klimatycznych. Przykładowo Polska leży w umiarkowanej strefie klimatycznej charakteryzującej się dużą zmiennością czynników, z temperaturą średnią nie przekraczającą 10oC, opadami występującymi przez cały rok, często najwyższymi latem,
z opadami śniegu zimą. Zupełnie innymi wzorcami klimatycznymi charakteryzują się strefy klimatu okołobiegunowego subpolarnego (ze zjawiskiem dnia i nocy polarnej wpływającej na wzorzec promieniowania, brakiem klimatycznego lata, długą i mroźną zimą oraz niskimi opadami, głównie śniegu) czy klimat równikowy (z niewielkimi rocznymi amplitudami temperatur przy wysokich, przekraczających 20oC wartościach, dużą wilgotnością powietrz oraz częstymi i intensywnymi opadami deszczu).
Zmiany wzorców analizowane w długim okresie świadczyć mogą o zmianie klimatu i tym samym granic wyznaczonych stref klimatycznych (zmianie zasięgu czy przesuwaniu się stref klimatycznych).
Pogoda nie ma wyznaczonych wzorców i dotyczy występowania zjawisk i procesów fizycznych zachodzących w atmosferze. Charakteryzuje się bardzo dużą zmiennością tych procesów (często definiowanych jako czynniki pogodowe) z dnia na dzień i nie rzadko również w ciągu dnia. Dotyczy to m.in. wahań temperatury, wysokości opadu oraz ciśnienia atmosferycznego, poziomemu zachmurzenia czy występowania różnego rodzaju zjawisk atmosferycznych takich jak wyładowania atmosferyczne, czy porywy wiatru. Podobna pogoda (np. charakteryzująca się wysoką temperaturą, opadem czy silnym wiatrem) mogą się wystąpić w różnych strefach klimatycznych. Dlatego zmiany w pogodzie w żaden sposób nie świadczą o zmianie klimatu i są skutkiem ogólnie mówiąc zmian w stanie równowagi atmosfery, tworzenia się i przesuwania układów barycznych i frontów atmosferycznych.
Mówiąc o zmianie klimatu, opracowuje się długoletnie scenariusze uwzględniając czynniki zakłócające klimat Ziemi (w tym globalny oraz obszarów stref klimatycznych), takie jak działalność człowieka i emisja gazów cieplarnianych (pochodzących ze źródeł naturalnych i antropogenicznych) wpływające na bilans energetyczny planety oraz zmianę bilansu promieniowania w atmosferze (tzw. wymuszenia radiacyjne).
W przypadku zmian pogody, opracowuje się prognozy, uwzględniające przewidywane w krótkim okresie (najczęściej kilku dni) czasowe i przestrzenne zmiany stanu atmosfery.
Podsumowanie: klimat to długoterminowe wzorce pogodowe danego regionu, pogoda to chwilowy stan atmosfery.
dr inż. Krzysztof Skotak, Zakład Monitoringu Środowiska IOŚ-PIB
