Zespoły badawcze Instytutu Ochrony Środowiska-Państwowego Instytutu Badawczego i Szkoły
Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, zaangażowane w realizację przełomowego w Polsce projektu
PROM, zaprezentowały długo oczekiwane wyniki pierwszych badań, których celem jest oszacowanie
skali marnowania żywności w Polsce. Z badań i analiz przeprowadzonych przez ekspertów wynika,
że na etapach produkcji, przetwórstwa, dystrybucji i konsumpcji w Polsce rocznie marnuje się prawie
5 milionów (4 840 946) ton żywności. Najwięcej marnują jej konsumenci – aż 60%, czyli blisko 3 mln
(2 917 775) ton wyrzucanej żywności pochodzi z gospodarstw domowych. Produkcja i przetwórstwo
odpowiadają łącznie za 30% (1 503 110 ton) strat. Projekt PROM to przełomowa i pionierska
inicjatywa badawcza w Polsce.
Otrzymane wyniki wskazują, że produkcja podstawowa (rolnicza) odpowiada za ok. 15% marnowanej żywności w całym łańcuchu żywnościowym, również przetwórstwo jest odpowiedzialne za straty na zbliżonym poziomie ok. 15%. Niewielka ilość, w stosunku do pozostałych ogniw, marnuje się natomiast podczas transportu i magazynowania – to mniej niż 1%. Handel odpowiada za straty na poziomie ok. 7% a gastronomia niewiele powyżej 1%. Najwięcej żywności marnują jednak konsumenci, aż 60% wyrzucanego jedzenia pochodzi z gospodarstw domowych.
W Polsce w każdej sekundzie przez cały rok wyrzucanych do kosza jest blisko 153 kilogramy żywności w całym łańcuchu żywnościowym, a aż 92 kg w polskich domach. To tak jakby każdego dnia, przez cały rok, w każdej sekundzie Polacy tylko w swoich domach wyrzucali 184 bochenki chleba – wylicza Robert Łaba – kierownik zadania w projekcie, IOŚ-PIB.
To pokazuje, jak ważna jest nasza odpowiedzialność w domach na co dzień, a co za tym idzie
świadomość tego, że niewielkim wysiłkiem możemy ograniczyć marnowanie jedzenia. Gospodarstwa
domowe, których mieszkańcy mają większe umiejętności i doświadczenie w planowaniu zakupów,
robieniu ich zgodnie z założeniami oraz przygotowywaniu zaplanowanych posiłków, marnują mniej
żywności.
Pierwsza taka inicjatywa badawcza w naszym kraju
Projekt PROM pt.: „Opracowanie systemu monitorowania marnowanej żywności i efektywnego
programu racjonalizacji strat i ograniczania marnotrawstwa żywności” (PROM), jest częścią
strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych GOSPOSTRATEG, finansowanego
przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Realizuje go konsorcjum w składzie: Federacja Polskich Banków Żywności, Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa i Polskie Towarzystwo Technologów Żywności. Celem badań realizowanych w pierwszej, badawczej fazie projektu przez dwa zespoły ekspertów (IOŚ-PIB, SGGW) było oszacowanie ilości marnowanej żywności w Polsce w całym łańcuchu żywnościowym, zbadanie jakie są tego przyczyny oraz kierunki
zagospodarowania strat.
Nie wszystkie sektory zostały objęte badaniami, a w ogniwach transportu, handlu i gastronomii wyniki
mogą być niepełne ze względu na zbyt małą próbę badawczą i trudności z pozyskaniem wiarygodnych
danych. Są to jednak pierwsze tego rodzaju badania przeprowadzone w Polsce, które wskazują
kierunek działań, jakie powinny zostać podjęte w naszym kraju, aby w sposób efektywny
przeciwdziałać marnowaniu i stratom żywności.
Problem marnotrawstwa żywności to bardzo szeroki obszar badawczy, dotychczas w Polsce
nieeksplorowany w wystarczającym stopniu z uwagi na brak dostępu do wiarygodnych informacji oraz
trudności z pozyskaniem danych źródłowych. Mimo, iż w Polsce temat marnotrawstwa żywności
podejmowany jest w dialogu publicznym od wielu lat, to jednak od 2006 roku nie są zbierane
i monitorowane dane dotyczące skali, przyczyn i rodzaju marnowanej żywności. Jedyne dostępne dane dotyczące skali strat i marnowania żywności w Polsce pochodzą z bazy Eurostatu z 2006 roku i są to dane wyłącznie szacunkowe.
A problem marnowania żywności jest gigantyczny. Organizacja Narodów Zjednoczonych ds.
Wyżywienia i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) podaje, że na
świecie co roku marnuje się 1,3 miliarda ton żywności nadającej się do spożycia, co stanowi 1/3
produkcji żywności na Ziemi. W związku z nałożeniem przez UE obowiązku ograniczenia strat
i marnotrawstwa żywności o 50% do 2030 roku, a także raportowania ponoszonych strat, konieczne
stało się zbadanie w Polsce sytuacji wyjściowej w tym obszarze
Duża doza ostrożności przy porównaniach
Wyniki badania PROM dowodzą, jak, dla wyznaczenia kierunków działań zmierzających do
ograniczenia strat żywności, ważne jest robienie rzetelnych badań na podstawie przemyślanej
metodyki. W zależności od przyjętych definicji oraz zastosowanych metod wyniki badań mogą się różnić między sobą, dlatego też trzeba ostrożnie podchodzić do porównywania skali strat i marnotrawstwa żywności w różnych krajach. Według badań FAO np., duże znaczenie w określaniu wielkości strat ma zarówno przyjęta definicja ogniwa łańcucha żywnościowego, jak i region, w którym analizowana jest skala problemu – podkreśla Robert Łaba – kierownik zadania w projekcie, IOŚ-PIB.
Nie tylko jednak metodyka ma tu swoje znaczenie – rozbieżne szacunki mogą wynikać także z braku
wystarczającej liczby przedsiębiorstw z poszczególnych sektorów przemysłu spożywczego, których
kierownictwo zgodziłoby się na udział w badaniach oraz podanie rzetelnych informacji
Jesteśmy w przełomowym momencie. Dotychczasowy brak aktualnych danych utrudniał
opracowanie i wdrożenie działań prowadzących do ograniczenia skali marnotrawstwa i strat,
a pamiętajmy, że na każdym z etapów są możliwości realnego ograniczenia tego zjawiska. Pozwala to
nie tylko oszczędzić cenne surowce, ale także poprawić efektywność ekonomiczną procesu produkcji
i dystrybucji żywności, a tym samym ograniczyć negatywny wpływ na środowisko. – powiedział dr inż.
Krystian Szczepański – Dyrektor IOŚ-PIB.
To ważne również w kontekście tego, że z jednej strony obserwuje się nadprodukcję żywności i jej
marnowanie, z drugiej narasta problem głodu, który jeszcze bardziej pogłębiła pandemia Covid-19.
Marnowanie żywności przyczynia się do zanieczyszczenia środowiska, do degradacji i wyczerpywania
się zasobów naturalnych, a to w rezultacie, zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu na świecie.
Dlatego obniżenie o połowę skali marnotrawstwa żywności do roku 2030 znalazło się wśród 17-tu
najważniejszych celów rozwojowych ONZ.
W drugim etapie projektu PROM IOŚ-PIB skupi się na kampanii informacyjnej, której celem jest
zwiększenie świadomości społecznej na temat problemu oraz skali marnowania żywności w Polsce.
Będziemy również proponować rozwiązania, porady, kierunki działania przyczyniające się do
ograniczania skali marnowania żywności głównie przez konsumentów, ale także pozostałych
uczestników łańcucha żywnościowego – dodał dr inż. Krystian Szczepański – Dyrektor IOŚ-PIB.
Więcej informacji znajdziecie Państwo w artykule, który jest szczegółowym
opracowaniem badań z projektu PROM http://ios.edu.pl/wpcontent/uploads/2017/11/Próba-oszacowania-strat-i-marnotrawstważywności-w-Polsce.pdf
